Profiles of Students’ Numeracy Literacy Based on Wholist-Analytic Cognitive Styles: Implications for Differentiated Learning Strategies

Heni Pujiastuti, Dini Dahlia, Anwar Mutaqin

Abstract


Numeracy literacy is a vital 21st-century competency, yet Indonesian high school students often underperform, especially in data interpretation and contextual reasoning. Individual differences, such as cognitive styles, may influence students’ approaches to numeracy tasks. This study explores how Wholist–Analytic cognitive styles relate to students’ numeracy literacy and examines the implications for differentiated instruction. This qualitative phenomenological study involved 12 tenth-grade students purposively selected from two public high schools representing different achievement categories. Students were categorized into Wholist or Analytic cognitive styles using the Matching Figure Test and Embedded Figure Test. Each group included students with high, medium, and low numeracy abilities. Data were collected through cognitive style assessments, numeracy literacy tests, interviews, and observations. Analysis was conducted using triangulation and NVivo 12 Plus software. Wholist students demonstrated strengths in understanding global contexts but often overlooked numerical precision, especially among lower-achieving students. In contrast, Analytic students applied systematic problem-solving strategies but struggled to connect results with contextual meaning. High-achieving students in both groups successfully integrated their cognitive tendencies with strong numeracy skills, while lower-achieving students exhibited consistent challenges regardless of style. The findings suggest that cognitive style alone does not determine numeracy success; rather, its interaction with skill level is critical. Differentiated learning strategies—such as problem-based learning, visual scaffolding, and technology integration—can address these differences. Educators should tailor instruction to students’ cognitive profiles to enhance numeracy outcomes.

Keywords


numeracy literacy; cognitive style; wholist; analytic; differentiated learning

Full Text:

PDF

References


Akmalia, N. N., Pujiastuti, H., & Setiani, Y. (2016). Identifikasi Tahap Berpikir Kreatif Matematis Melalui Penerapan Model Problem Based Learning Dengan Tugas Pengajuan Masalah. Jurnal Penelitian Dan Pembelajaran Matematika, 9(2), 183–193. https://jurnal.untirta.ac.id/index.php/JPPM/article/view/996

Amelia, I., Syamsuri, S., & Novaliyosi, N. (2020). Identifikasi Proses Penyelesaian Soal Literasi Matematika Siswa Kelas IX Pada Konten Peluang dan Data. Jurnal Cendekia : Jurnal Pendidikan Matematika, 4(1), 331–345. https://doi.org/10.31004/cendekia.v4i2.212

Ashri, D. N., & Pujiastuti, H. (2021). Literasi Numerasi pada Pembelajaran Tematik Terpadu di Kelas Rendah Sekolah Dasar. Jurnal Karya Pendidikan Matematika, 8(2), 1. https://doi.org/10.26714/jkpm.8.2.2021.1-7

Atasoy, E., & Konyalıhatipoğlu, M. E. (2019). Investigation of Students’ Holistic and Analytical Thinking Styles in Learning Environments assisted with Dynamic Geometry Software. Egitim ve Bilim, 44(199), 49–74. https://doi.org/10.15390/EB.2019.8003

Davies, J., & Graff, M. (2006). Wholist-analytic cognitive style: A matter of reflection. Personality and Individual Differences, 41(6), 989–997. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.09.011

Djadir, Upu, H., & Sulfianti, A. (2018). The Profile of Students’ Mathematical Problem Solving on the Topic of Two-Variable Linear Equation Systems Based on Thinking Styles. Journal of Physics: Conference Series, 1028(1). https://doi.org/10.1088/1742-6596/1028/1/012164

Eugene Sadler-Smith. (2002). Cognitive style and instructional preferences. 103(3), 239–248. https://doi.org/10.1023/A

Fadli, M. R. (2021). Memahami desain metode penelitian kualitatif. Humanika, Kajian Ilmiah Mata Kuliah Umum, 21(1), 33–54. https://doi.org/10.21831/hum.v21i1.

Gumalangit, F., & Achmad, N. (2023). Analisis Kemampuan Berpikir Kreatif Matematis Ditinjau Dari Gaya Kognitif Siswa Pada Materi Kesebangunan dan Kekongruenan di SMP Negeri 3 Gorontalo. Jurnal Edukasi Matematika Dan Sains), 11(2), 476–485. https://doi.org/10.25273/jems.v11i2.15684

Hasibah, Sama, & Jamilah. (2025). Enhancing Elementary Numeracy Skills Through Visualization-Based Accelerated Learning Cycle. 17, 2478–2488. https://doi.org/10.35445/alishlah.v17i2.6662

Hayati, R., Pratiwi, U. M., Hasan, H., & Pujiastuti, H. (2024). Pengembangan Modul Ajar Statistika Berbasis Problem Based Learning Untuk Memfasilitasi Kemampuan Literasi Numerasi Siswa. Jurnal Cendekia : Jurnal Pendidikan Matematika, 8(2), 1763–1775. https://doi.org/10.31004/cendekia.v8i2.3344

Hermansyah, P., Pujiastuti, H., & Fathurrohman, M. (2024). Systematic Literature Review: Analisis Kemampuan Literasi Matematis Siswa dengan Menggunakan Model Pembelajaran PBL. JIIP - Jurnal Ilmiah Ilmu Pendidikan, 7(10), 12219–12224. https://doi.org/10.54371/jiip.v7i10.6108

Hu, S., Liu, M., Wang, Y., & Zhao, J. (2020). Wholist–analytic cognitive styles modulate object-based attentional selection. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 73(10), 1596–1604. https://doi.org/10.1177/1747021820921345

Imaroh, Y. R., Cahyani, I. A., & Anggito, A. (2025). Integrating Problem-Based Learning and Flipped Classroom Models : Evaluating Their Impact on Mathematical Problem-Solving Skills. 17, 3147–3163. https://doi.org/10.35445/alishlah.v17i2.6839

Liswati, T. W., Yuniarti, Y. S., & Sakinah, N. G. A. P. (2021). Pengembangan Instrumen Penilaian Berbasis Literasi Numerasi.

Maher, C., Hadfield, M., Hutchings, M., & de Eyto, A. (2018). Ensuring Rigor in Qualitative Data Analysis: A Design Research Approach to Coding Combining NVivo With Traditional Material Methods. International Journal of Qualitative Methods, 17(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406918786362

Mohamed, H., Tasir, Z., & Aris, B. (2014). Pengaruh gaya kognitif terhadap pencapaian pelajar. Konvensyen Antarabangsa Jiwa Pendidik, Ogos, 1–13. https://www.researchgate.net/publication/270272732_PENGARUH_GAYA_KOGNITIF_TERHADAP_PENCAPAIAN_PELAJAR

Muslimah, I. R., & Ladyawati, E. (2023). Analisis Kemampuan Literasi Numerasi untuk Siswa Kecerdasan Logis Matematis dan Kecerdasan Linguistik. … Pendidikan Matematika), 2682(2), 205–218. https://journal.lppmunindra.ac.id/index.php/jkpm/article/view/17408

Nabilah, S., Pujiastuti, H., & Syamsuri, S. (2023). Systematic Literature Review : Literasi Numerasi dalam pembelajaran Matematika, Jenjang, Materi, Model dan Media Pembelajaran. JIIP - Jurnal Ilmiah Ilmu Pendidikan, 6(4), 2436–2443. https://doi.org/10.54371/jiip.v6i4.1448

Nirmala, S. D., Firdaus, F. M., Ramdhani, S., & Hidayat, A. R. (2025). Differentiated Learning Activities : How Does It Impact Students ’ Literacy ? 13(1), 169–180.

OCDE. (2023). PISA 2022 Results: The State of Learning and Equity in Education. Pisa 2022, I, 491.

Peterson, E. R., Deary, I. J., & Austin, E. J. (2005). A new measure of Verbal-Imagery Cognitive Style: VICS. Personality and Individual Differences, 38(6), 1269–1281. https://doi.org/10.1016/j.paid.2004.08.009

Pitta-Pantazi, D., & Christou, C. (2009). Cognitive styles, dynamic geometry and measurement performance. Educational Studies in Mathematics, 70(1), 5–26. https://doi.org/10.1007/s10649-008-9139-z

Priyambudi, S. (2024). Analisis Pembelajaran Diferensiasi Berbasis Konstruktivisme di Pendidikan Dasar dan Menengah: Gaya Kognitif, Self-Efficacy, Motivasi, Dan Self-Regulated Learning. Jurnal Psikologi Wijaya Putra (Psikowipa), 5(2), 103–112. https://doi.org/10.38156/psikowipa.v5i2.132

Pujiastuti, H., & Haryadi, R. (2023). Enhancing mathematical literacy ability through guided inquiry learning with augmented reality. Journal of Education and E-Learning Research, 10(1), 43–50. https://doi.org/10.20448/jeelr.v10i1.4338

Rachmawati, F. K., Lestari, N. D. S., Oktavianingtyas, E., Trapsilasiwi, D., & Murtikusuma, R. P. (2024). Profil Literasi Numerasi Siswa SMA dalam Menyelesaikan Soal AKM Konten Aljabar Berdasarkan Kemampuan Matematika. JIPM (Jurnal Ilmiah Pendidikan Matematika), 12(2), 294. https://doi.org/10.25273/jipm.v12i2.18983

Riding, R. J. (2010). On The Nature of Cognitive Style. Educational Psychology, August 2013, 37–41.

Riding, R., & Sadler Smith, E. (1992). Type of Instructional Material, Cognitive Style and Learning Performance. Educational Studies, 18(3), 323–340. https://doi.org/10.1080/0305569920180306

Son, A. L., Talan, M. R., Mone, F., & Jelahu, R. A. (2023). Profil Kemampuan Literasi Dan Numerasi Siswa Sekolah Menengah Pertama. AKSIOMA: Jurnal Program Studi Pendidikan Matematika, 12(1), 922. https://doi.org/10.24127/ajpm.v12i1.6569

Susandi, A. D., Sa’dijah, C., As’ari, A. R., & Susiswo. (2019). Students’ critical ability of mathematics based on cognitive styles. Journal of Physics: Conference Series, 1315(1), 0–10. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1315/1/012018

Syafina, V., & Pujiastuti, H. (2020). Analisis Kemampuan Komunikasi Matematis Siswa pada Materi Spldv. Maju, 7(2), 118–125. https://www.neliti.com/publications/502800/analisis-kemampuan-komunikasi-matematis-siswa-pada-materi-spldv.

Tumangkeng, S. Y. L., & Maramis, J. B. (2022). Kajian Pendekatan Fenomenologi: Literature Review. Jurnal Pembanguan Ekonomi Dan Keuangan Daerah, 133(1), 56–57. https://doi.org/10.1007/s41184-023-1791-3

Utomo, W., Faruq, M., Pujiastuti, H., & Mutaqin, A. (2020). Analisis Kemampuan Literasi Matematika Ditinjau dari Gaya Kognitif Siswa. Kreano, Jurnal Matematika Kreatif-Inovatif, 11(2), 185–193. https://doi.org/10.15294/kreano.v11i2.25569

Witkin, H. A. (1950). Individual Differences in Ease of Perception of Embedded Figures. Journal of Personality, 19(1), 1–15. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1950.tb01084.x

Yahya, F., Erma Suryani, Hermansyah, H., & Nurhairunnisah, N. (2024). Pemanfaatan Teknologi dalam Pembelajaran Berdiferensiasi Beserta Kaitannya dengan Gaya Kognitif Siswa. Galaxy: Jurnal Pendidikan MIPA Dan Teknologi, 1(1), 13–18. https://doi.org/10.59923/galaxy.v1i1.142

Yustinaningrum, B. (2023). Deskripsi Kemampuan Literasi Numerasi Siswa Menggunakan Polya Ditinjau Dari Gender. Jurnal Sinektik, 4(2), 129–141. https://doi.org/10.33061/js.v4i2.6174

Zohar, A., & Peled, B. (2008). The effects of explicit teaching of metastrategic knowledge on low- and high-achieving students. Learning and Instruction, 18(4), 337–353. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2007.07.001




DOI: https://doi.org/10.35445/alishlah.v17i4.8397

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2025 Heni Pujiastuti, Dini Dahlia, Anwar Mutaqin

Al-Ishlah Jurnal Pendidikan Abstracted/Indexed by:

    

 


 

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.